Idee VROM: platform voor eigen initiatieven

Nederland groot in cradle to cradle?

12-11-2008

Toespraak uitgesproken door secretaris-generaal Hans van der Vlist namens minister Jacqueline Cramer, tijdens de Architectuur Vakdagen (Sustainable Architecture Forum) op 5 november 2008 te Rotterdam.

Dames en heren,

We staan met z’n allen voor grote opgaven. We moeten het klimaatvraagstuk aanpakken en onze energievoorziening verduurzamen. Ofwel, hoe te komen tot zeer forse CO2reductie? Dat raakt industrie, landbouw, mobiliteit, maar ook gebouwde omgeving. Daar zit ongeveer 30 procent van ons energiegebruik.

Ik citeer de visie Architectuur en Ruimtelijk Ontwerp: ‘Nederlanders zijn makers. Ontwerpen een combinatie van verbeelden, denken en doen zit in onze cultuur gebakken. Van postzegels tot polders, van design tot deltawerken en van mode tot moderne stedenbouw’.

Tijdens deze Architecten Vakdagen staat het ontwerpprincipe cradle to cradle (C2C) centraal als een methode om ‘duurzaam samen te werken’. Ook daar gaat het om verbeelden, denken en doen. De essentie van C2C is dat producten, bouwwerken en fysieke structuren zodanig worden ontworpen dat ze volledig kunnen worden hergebruikt. In biologische zin, dan wel in technische zin. Steeds uitgaande van het principe afval is voedsel. Dat gaat dus breder dan alleen energie. Maar energie is wat mij betreft wel de hoofdopgave.

Met C2C willen we naar nieuwe uitgangspunten voor de energiehuishouding in de gebouwde omgeving, een nieuwe kijk op materiaalgebruik en een kwaliteitsslag in de richting van een mooier Nederland. We willen naar Duurzaam Bouwen. Naar Ecodesign. En voor ons is het C2C-framework daarbij goed bruikbaar. Niet als enige en zaligmakend, maar wel als een belangrijke bijdrage.

We moeten gebouwen ontwerpen met respect voor de behoefte en gezondheid van mensen die er in wonen en werken, en met respect voor omgeving en het milieu.

Bij de discussie over duurzaam bouwen is het belangrijk oog te hebben voor de verschillende schaalniveau’s: het schaalniveau van het gebouw, maar ook dat van stedenbouw, regionaal ontwerp. De samenhang tussen deze niveaus is groter dan we tot nu toe in veel projecten zien.

Een voorbeeld. Mels Crouwel, heeft vlak voor hij deze zomer vertrok vijf ontwerpbureaus gevraagd om een kantoor te ontwerpen dat een duurzaamheidscore de zogenaamde Greencalc-score heeft van 350. Moderne kantoren in Nederland zitten nu op een score van 180-220. Een flinke opgave kortom, waar vijf zeer interessante en verschillende oplossingen uit kwamen rollen.

Eén van de bureaus (Paul de Ruiter) kwam met een gebouw dat tegelijkertijd een stedenbouwkundige ingreep is, omdat het verschillende functies combineert: kantoor en woningen, een school, een kas (voedselproductie), groene recreatieruimte en winkels. Gevolg is dat efficiënt gebruik wordt gemaakt van warmte (overdag de kantoren, ‘s avonds de woningen). Het ontwerp leidde nota bene tot een Greencalc-score van 729! Het laat zien dat een innovatieve, ontwerpende benadering succesvol kan zijn, en dat één van de ingrediënten van zo’n benadering kan zijn dat het de grenzen verkent tussen verschillende schaalniveaus tussen architectuur en stedenbouw. Bovendien bleek uit de ontwerpen van de vijf bureaus dat hoge ambities zeker niet tot eenvormigheid leiden. Als u geïnteresseerd bent verwijs ik u naar de Rijksbouwmeester.

Ook op het vlak van het ruimtelijke ontwerp wordt gezocht naar manieren om aansluiting te vinden met duurzaamheid en C2C-achtige ontwerpprincipes. Het gaat dan om de ruimtelijke inrichting én om de manieren waarop de functies in een gebied worden vormgegeven. Een goed voorbeeld: Klavertje 4 in Venlo. Een omvangrijk agroindustrieel en logistiek werklandschap in combinatie met de Floriade 2012 (wereldtuinbouwtentoonstelling). William McDonough heeft de C2C-bouwstenen geleverd en VHP en Urban Affairs hebben die verwerkt tot een totaalplan.

Ander voorbeeld: schaalsprong Almere. 60.000 nieuwe woningen en een ruimtelijke uitdaging die de hele Noordvleugel van de Randstad aangaat. Van Schiphol en de Zuidas tot heel Flevoland en de stad Utrecht. Met de opgave voor een rijkere natuur in het IJ- en Markermeer in het midden.We zien deze opgave samen met Almere graag uitgroeien tot een icoon van duurzame verstedelijking. Daarom hebben we de C2C-intenties van Almere en Amsterdam medeondertekend en heeft minister Cramer afgelopen maand de eerste schetsen voor masterplannen in ontvangst mogen nemen. Ook in Haarlemmermeer, Rijnenburg, Valkenburg en Maastricht is C2C expliciet punt van aandacht bij de verstedelijking.

Wat is nu de rol van het rijk? Vooropgesteld zij dat de belangrijkste actoren bij duurzame architectuur, -gebiedsontwikkeling zijn: gemeenten, wethouders, architecten, stedenbouwkundigen, ontwikkelaars en aannemers. U dus. Zij hebben de verantwoordelijkheid, de kennis, de middelen en de creativiteit.

De praktijk is echter weerbarstig. Duurzame oplossingen kunnen duurder zijn of lijken. Freeriders zijn niet altijd te vermijden. Integraliteit is goed, maar maakt processen vaak niet eenvoudiger. Vervolgens leidt een duurzaam plan niet vanzelfsprekend tot een daadwerkelijk duurzaam gebied: ambities verwateren, angst voor hogere kosten en recessie zetten een rem op innovatie.

Wij willen als VROM niet met de armen over elkaar toezien. Wij willen ons actief bemoeien met de invulling van de duurzaamheidambities in de gebouwde omgeving. Dat gaat dan om zaken als ruimtelijke kwaliteit, klimaatadaptatie, water en groen in en om de stad, binnenstedelijke verdichting en bundeling, energieneutrale of zelfs energieleverende woningen en gebouwen, zuinig en verantwoord materiaalgebruik in de bouw en écht duurzame mobiliteit.

Wij doen daaraan het volgende:

1.Kennisuitwisseling en verdieping. Binnen het Rijk gonst het al van masterclasses en conferenties hierover. Onder meer bij ministeries als LNV en EZ. Komende maanden organiseren we die ook bij één van onze grootste opdrachtgevers in de bouw: Rijkswaterstaat. De Rijksgebouwendienst is inmiddels bezig om een visie C2C te maken.

2. De bouwwereld heeft ook belangstelling voor duurzaamheid en C2C. De bouwers moeten het uiteindelijk realiseren! We zijn daarom van plan om te investeren in idee- en kennisontwikkeling in de Nederlandse bouwwereld. Een reeks masterclasses of vergelijkbare initiatieven komt er aan.

3. Om te leren in en van de praktijk heeft het Rijk vanuit SenterNovem en met de Dienst Landelijk Gebied (DLG) en het Gemeenschappelijk Ontwikkelbedrijf (GOB) initiatief genomen tot een zogenaamde Community of Practice Cradle to Cradle en gebiedsontwikkeling. Hierin worden de leerervaringen opgedaan in deze projecten uitgewisseld en verder ontwikkeld.

4. We bouwen aan een rijksaanpak duurzame gebiedsontwikkeling met inbreng van ervaringen uit grote ruimte projecten, zoals Almere en Venlo. Samenwerken met actieve provincies als Limburg. Die aanpak moet komend voorjaar klaar liggen. Hierbij zullen we ook kijken wat nodig is om duurzame gebiedsontwikkeling en C2C een logische plek te geven. Het ligt in de bedoeling om de kennis die op vele plekken wordt opgedaan beschikbaar te stellen via een digitale kennisbank en een discussieplatform.

5. We gaan ook actief op zoek naar maatwerkoplossingen voor koploperprojecten, in 2009 zullen we minimaal 6 projecten ondersteunen.

6. De overheid moet natuurlijk het goede voorbeeld geven. Daarom ligt het accent de komende jaren op ‘verduurzaming’ van de rijkshuisvesting in combinatie met aantrekkelijke architectuur. Bij rijkshuisvesting vertaalt zich dat in een hoge Greencalc-score. Het rijk is bijvoorbeeld betrokken bij de totstandkoming van een drijvende (en varende) expositieruimte die volgens een C2C-aanpak wordt vormgegeven (Goslinga / De Ruiter). En bij de op handen zijnde renovatie van het Buitenhuis (in Den Haag) en mijn eigen ministerie zoeken we ook naar mogelijkheden om hier C2C-principes op toe te passen. Ik wil een duurzaam ministerie, wat mij betreft te beginnen bij de kamer van minister Cramer. Dat is verbeelden, denken én doen!

7. De Rgd anticipeert in de Dutch Green Building Foundation. Wij hebben al veel geïnvesteerd in het instrument Greencalc, waarmee de opdrachtgever z’n ambitie op het gebied van duurzaamheid kan uitdrukken, met maximale vrijheid voor de ontwerper bij de uitwerking. Via deze foundation werken we mee aan een harmonisatie duurzaam bouwen (Wat is duurzaam? Hoe maken we dat?).

8. VROM en de Rgd zijn door marktpartijen benaderd om de toepassingen van C2C in de bouwpraktijk te stimuleren en tegelijkertijd het onderwijs daarbij een rol te geven.We steunen in dit verband een initiatief om te komen tot een bijzondere leerstoel voor C2C.

9. Aardig te vermelden tenslotte is onze betrokkenheid bij het concept Greenoffice 2015. Op dit moment vindt hierover een symposium plaats in het prinsenhof in Delft.Greenoffice 2015 is op initiatief van de Regieraad Bouw ontwikkeld door architecten, constructeurs, bouwers, installateurs en opdrachtgevers.Een flexibel gebouwenconcept dat in de loop der tijd meerdere functies kan vervullen.Het levert energie op zonder concessie aan comfort.Wonen, werken en recreatie zijn verweven. Verbinden en vitaliseren de binnenstad en periferie. Het concept zit vol met innovatieve technieken. Wij waren als Rgd fictief opdrachtgever!

10. Voorgaande punten gaan vooral over nieuwbouw, grootschalige renovatie. Daarnaast is er natuurlijk een grote opgave om in de bestaande gebouwde omgeving een forse energiebesparing te realiseren. Ik verwijs hiervoor gemakshalve naar de afspraken die gemaakt zijn in het convenant “Meer met Minder”.

Duurzaam bouwen is niet praten maar doen. Daar willen we vanuit het departement flink aan bijdragen. Door zelf te doen en door u te ondersteunen.

Directeur is Joost Oorthuizen, het IDH is opgezet onder de vleugels van MVO Nederland. In het FD van zaterdag 8 november 2008 verscheen een uitgebreid artikel over hem. Online is het artikel (nog) niet geplaatst.

Bron: De Telegraaf

Slow money staat voor lokaal investeren, waar lokale gemeenschappen van profiteren. Slow money is investeren in zichtbare goederen en diensten die dichtbij ons staan. Doordat de lokale economie ervan profiteert komt er meer geld vrij om te investeren, en zo is “Investors’ Circle” rond. De Wall Street methode is gericht op rendement voor abstracte financiële producten. Daar stoppen we dan wel geld in maar we hebben geen enkele connectie met wat ze produceren. Het is een abstractie die ons vervreemd van de waarde van ons eigen geld. We voelen ons er niet verantwoordelijk voor.

Smaakt het naar meer? Lees een excerpt van Tasch’ nieuwe boek opde site van Ode “Inquiries into the Nature of Slow Money: Investing as if Food, Farms and Fertility Mattered”.

Urgenda heeft een duurzaamheidsagenda voor NL opgezet en werkt die op verzoek uit, bijvoorbeeld voor Zeeland en voor Rotterdam. Het is een beginnetje deze beweging. Maar het uitgangspunt is realistisch: laten we niet wachten op initiatieven van boven (overheid, bedrijfsleven) maar beginnen waar we zijn. Daarom is gekozen voor een cellenstructuur in de samenleving. Wellicht kan de Floriade 2012 daar ook een cel in worden?

In het artikel oordeelt ingenieur Pablo van der Lugt dat in Europa bamboe ecologisch beter is dan hardhout maar minder goed dan duurzaam gekweekt zachthout. Vooral in de landen waar reuzenbamboe natuurlijk groeit (India, China en Afrika) zijn er kansen.

En je kunt bamboe eten...

Grondstoffen Milieu

De duurzame vervanger van hardhout

Van keihard tot heel soepel. Bamboe rukt op als ecologisch verantwoorde grondstof voor kleding, meubelen en interieurs

Claudia Hulshof

Delft

Over een poosje zitten we op tuinstoelen van bamboe in plaats van tropisch hardhout. We dragen zelfs kleren gemaakt van bamboe. Het houtige materiaal uit tropische en subtropische streken is ontdekt als veelbelovend materiaal, als een duurzame vervanger voor tropisch hardhout en voor katoen die gekweekt wordt met veel bestrijdingsmiddelen en kunstmest. In bouwmarkten en kledingwinkels zullen we steeds vaker bamboematerialen aantreffen.

Bamboe is onlangs zelfs tot trend gebombardeerd in de interieurwereld. Hippe uitgaansgelegenheden als Yamamoto in Delft en het gebouw van Toyota Motor Marketing in Brussel gebruiken al volop bamboe in hun strakke en stijlvolle interieurs. In niets meer lijken ze op de robuuste rustieke bamboemeubelen uit de jaren ’70 van de vorige eeuw.

Bamboe heeft een aantal eigenschappen dat het gras – want dat is het, botanisch gezien – tot een duurzaam materiaal maakt. Ten eerste is het een zeer snel vernieuwende natuurlijke grondstof. Reuzenbamboe groeit veel sneller dan de houtsoorten die we gewend zijn, zoals eiken, vuren van populieren en grenen van naaldbomen. In het groeiseizoen groeit de reuzenbamboe 30 tot 50 centimeter per dag, totdat een lengte van 15 à 30 meter is bereikt. Een heel productiebos vernieuwt zich om de zes jaar.

Ten tweede is bamboe harder dan de meeste Europese houtsoorten en is er nu zelfs een bamboemateriaal onder de naam Density op de markt dat extreem hard is. Dat betekent veel meer productiemogelijkheden, onder meer als milieuvriendelijker vervanger van hardhout.

‘Extra voordelen voor de nabije omgeving van de plantages zijn er ook’, zegt Pablo van der Lugt, ingenieur en onderzoeker aan de vakgroep Design for Sustainability aan de TU Delft. ‘Bamboe houdt door een fijnmazig wortelnetwerk erosie tegen. Bovendien kan het onder bepaalde omstandigheden meer koolstofdioxide vastleggen dan snelgroeiende zachte houtsoorten doen.’

Van der Lugt promoveerde 21 oktober op zijn proefschrift getiteld ‘Design interventions for stimulating bamboo commercialization’. Een simpele vraag leidde een aantal jaren geleden tot een onderzoek naar de duurzame mogelijkheden van bamboe: hoe kan het dat bamboe, een grondstof met zo veel potentie, maar een klein marktaandeel heeft in West-Europa? Slechts 1% van alle houten vloeren is van bamboe. Er bleek weinig kennis te zijn over wat allemaal mogelijk is.

Hoe duurzaam is bamboe? Van der Lugt: ‘Ik heb van allerlei bamboematerialen die in Nederland al op de markt zijn bekeken hoeveel ecokosten deze met zich meebrengen per kilo materiaal. Dit heb ik vergeleken met gangbare bouwmaterialen zoals hout, staal en plastic. Kort gezegd komt het erop neer dat het gebruik van bamboe in West-Europa beter is dan het gebruik van tropisch hardhout, maar minder goed dan het gebruik van Europees zachthout dat van duurzame plantages komt.’

De reuzenbamboe groeit alleen in warme landen, veelal rond de evenaar. Het transport naar West-Europa haalt de ecobalans flink omlaag. Wat voor Van der Lugts promotor, de hoogleraar Han Brezet, reden is om te stellen dat vooral de Chinezen, Afrikanen en Indiërs zélf aan de slag moeten. Contacten met mensen die initiatieven ontplooien in India en Zuid-Afrika zijn er al.

Toch geeft Van der Lugt tevens aan dat deze ecokostenanalyse, weliswaar ISO-gecertificeerd, ook zijn beperkingen kent. Zo is de groeisnelheid van bamboe er niet in verdisconteerd. Dit maakt bamboe weer geschikter voor biomassaproductie dan Europees zachthout.

Lees het complete artikel op GreenBuzz

Te gast waren Paul Beck, algemeen directeur Floriade 2012, burgemeester Marlies de Loo van Gennep, wethouder Hans Bos van Grave en subsidie-adviseur Twan Bierens van Cho consultants in Wanroij.

Bos: “Ondernemers moeten elkaar opzoeken om zo samen tot nieuwe ideeën en arrangementen te komen. Die ideeën moeten ze vervolgens bundelen en zich daarmee melden bij de organisatie van de Floriade.”

Burgemeester Marlies de Loo van Gennep, één van de vijf gemeenten die samenwerken voor de Floriade, benadrukt tijdens de bijeenkomst dat het ook gaat om profiteren op lange termijn. “We willen Noord-Limburg op de kaart zetten, een beter imago geven. Het is belangrijk dat ondernemers niet alleen denken over wat ze kunnen tijdens de Floriade, maar ook hoe het daarna verder kan. De Maas is nu een verbindingsader voor toeristische projecten waar Land van Cuijk aan mee kan doen.”

Over het starterscafé en andere regionale activiteiten voor ondernemers is sinds kort te lezen op: www.vitaleregio.nl

Lees het originele bericht in de Gelderlander

Producten ontwerpen die na hun bruikbare leven óf totaal afbreekbaar zijn in de biosfeer, óf als grondstof dienen voor nieuwe producten.

Dat is de kern van de zogeheten cradle-to-cradlefilosofie van de Amerikaanse architect William McDonough en de Duitse chemicus Michael Braungart. Sinds een tv-documentaire hierover in 2007 krijgt deze duurzaamheidsvisie ook in Nederland steeds meer volgers. Volgens EPEA (Environmental Protection and Encouragement Agency), dat afgelopen zomer een kantoor in Venlo opende om vandaaruit Nederland klaar te stomen voor de filosofie, is de interesse ‘enorm’. Hans Havers, een van de twee directeuren, ziet per week zo’n vijfhonderd belangstellenden vanuit allerlei sectoren: bestuurders, ontwerpers, studenten, wetenschappers, techneuten van kleine bedrijven, maar ook van multinationals zoals Philips en DSM. “Maatschappelijke veranderingen zetten nu heel snel door”, zegt Havers. “Mensen realiseren zich door onder meer de klimaatverandering en de toenemende schaarste aan grondstoffen dat er iets moet gebeuren. Maar ze weten nog niet op welke manier.”

Om het ‘leegroven’ van de aarde te stoppen, moet je grondstoffen hergebruiken, zegt Havers. Dat is op zich geen nieuwe gedachte, want het idee van de opbrandende aarde bestaat al minstens 25 jaar. Maar recyclen alleen is niet voldoende en wordt vaak als duur beschouwd. Cradle-to-cradle gaat uit van een hergebruik dat niet 100 procent hoeft te zijn en tegelijkertijd economisch voordeel kan opleveren.

“Wij richten ons voorlopig vooral op producenten”, zegt Havers. “Opdat zij nadenken over de kwaliteit van materialen en het opnieuw inzetten van materialen in een andere levenscyclus. Welke, dat hangt af van de creativiteit van de producent.”

Zo maakte een Duits sportkledingbedrijf bijvoorbeeld een volledig composteerbaar en gifvrij T-shirt, terwijl autofabrikant Ford miljoenen bespaart op verwarmingskosten met een zogeheten groendak. Nike zamelt in Amerika gebruikte sportschoenen in, haalt ze uit elkaar en verwerkt onderdelen in nieuwe, milieuvriendelijke gympachtige schoenen.

In Nederland is de organisatie van de Floriade (in 2012 in Venlo) aan de slag gegaan met cradle-to-cradle en in haar kielzog diverse gemeenten en de provincie Limburg. Verder zou in Almere een woonwijk moeten verrijzen met 60.000 huizen volgens het c2c-principe en zijn product-engineers van Philips volgens een woordvoerder ‘nadrukkelijk naar cradle-to-cradle aan het kijken’.

Philips treedt evenwel pas naar buiten als er een kant en klaar product ligt waarmee ze de consumentenmarkt op kan.

Ook nóg dichter bij huis zijn er initiatieven, zoals de projecten van de architect Ad Kil uit Bergen op Zoom en zijn Limburgse compagnon Ro Koster.

Lees verder in het oorspronkelijke artikel van BN/De Stem.